Zasady gry w piłkę ręczną: przepisy w skrócie

Drużyna, zawodnicy i zmiany lotne

Drużyna liczy do 16 zawodników, z czego najwyżej 7 przebywa jednocześnie na boisku. Do rozpoczęcia meczu potrzeba co najmniej 5 zawodników na boisku. Drużyna może mieć najwyżej 5 osób towarzyszących.

Zmiany są lotne: rezerwowi wchodzą w dowolnym momencie i dowolnie często, bez zgłaszania, o ile zmieniany zawodnik już zszedł. Wejście i zejście odbywa się tylko przez linię zmian własnej drużyny. Zła zmiana kosztuje 2 minuty wykluczenia.

Kroki, 3 sekundy i kozłowanie

Z piłką w rękach można zrobić najwyżej 3 kroki i trzymać ją najwyżej 3 sekundy, także gdy leży na podłodze. Jeśli zawodnik złapie piłkę w powietrzu, samo lądowanie na jednej lub obu nogach nie jest liczone jako krok.

Piłkę wolno kozłować jedną ręką. Po jej złapaniu znów obowiązują 3 kroki i 3 sekundy, a ponownie kozłować można dopiero wtedy, gdy piłka dotknie innego zawodnika lub bramki. Piłki nie wolno zagrywać stopą ani nogą poniżej kolana.

Pole bramkowe i bramkarz

Pole bramkowe wyznacza linia 6 m i wchodzić do niego może tylko bramkarz. Wejście atakującego z piłką kończy się rzutem od bramki. Gdy obrońca wejdzie w pole i zyska przewagę, rywal dostaje rzut wolny, a gdy przerwie w ten sposób czystą sytuację bramkową, rzut karny.

Bramkarz w polu bramkowym może bronić każdą częścią ciała i chodzić z piłką bez limitu kroków. Więcej o jego roli przeczytasz na stronie o pozycjach w piłce ręcznej.

Rzuty: od rzutu rozpoczynającego do karnego

Przepisy znają pięć rzutów formalnych. Rzut rozpoczynający grę wykonuje się ze środka boiska na początku połowy i po każdym golu, rzut z linii bocznej (aut) stojąc stopą na linii, a rzut od bramki wykonuje bramkarz.

Rzut wolny wykonuje się z miejsca przewinienia, ale nigdy bliżej bramki niż linia 9 m, a obrońcy stoją co najmniej 3 m od rzucającego. Rzut karny wykonuje się z linii 7 m w ciągu 3 sekund od gwizdka, a bramkarz nie może przekroczyć linii 4 m przed wyrzuceniem piłki.

W halowej piłce ręcznej nie ma rzutu sędziowskiego. Gdy gra zostaje przerwana bez przewinienia, wznawia ją rzutem wolnym drużyna, która miała piłkę, a jeśli nikt jej nie kontrolował, drużyna, która była w jej posiadaniu ostatnia.

Kary: żółta kartka, 2 minuty, czerwona i niebieska

Pierwszy stopień to upomnienie (żółta kartka): najwyżej jedno na zawodnika i trzy na drużynę, potem karą jest już wykluczenie.

Wykluczenie trwa 2 minuty i drużyna gra wtedy w osłabieniu. Trzecie wykluczenie tego samego zawodnika oznacza dyskwalifikację (czerwona kartka) do końca meczu, a drużyna gra 2 minuty w osłabieniu.

Niebieska kartka pokazana po czerwonej oznacza raport dla władz dyscyplinarnych. Od 1 lipca 2025 trafienie bramkarza w głowę przy rzucie karnym karze się wykluczeniem na 2 minuty, a nie dyskwalifikacją.

Gra pasywna: podniesiona ręka i 4 podania

Nie wolno przetrzymywać piłki bez próby ataku. Gdy sędzia to dostrzeże, podnosi rękę (sygnał ostrzegawczy). Od tego momentu drużyna może wykonać najwyżej 4 podania. Jeśli po czwartym podaniu nie padnie rzut, przeciwnik dostaje rzut wolny.

Piłka: rozmiary 1, 2 i 3

Przepisy IHF podają osobne wymiary piłek do gry z klejem i bez kleju (w nawiasie).

W rozgrywkach młodzieżowych ZPRP juniorzy grają piłką nr 3, juniorki, juniorzy młodsi i młodzicy piłką nr 2, a juniorki młodsze, młodziczki i kategorie U13/U12 piłką nr 1. Rozmiaru piłki do minipiłki ręcznej przepisy gry nie regulują.

Punktacja, historia i oficjalne przepisy

W rundzie zasadniczej Superligi mężczyzn (obecnie LOTTO Superliga, wcześniej m.in. ORLEN i PGNiG Superliga) nie ma remisów: za zwycięstwo są 3 punkty, za wygraną w rzutach karnych 2, za porażkę w karnych 1, za porażkę 0.

Pierwszy zbiór zasad spisał Duńczyk Holger Nielsen. Za urodziny piłki ręcznej uchodzi 29 października 1917 r., gdy berliński nauczyciel Max Heiser nazwał swoją grę „handball” i spisał przepisy, a w 1919 r. Karl Schelenz dopuścił kontakt z rywalem i kozłowanie. W Polsce gra pojawiła się w 1918 r. za sprawą legionistów internowanych w Szczypiornie, stąd nazwa szczypiorniak.

Pełne przepisy są dostępne bezpłatnie w PDF, po polsku i po angielsku (obie wersje z 1 lipca 2025):

• Przepisy gry w piłkę ręczną (ZPRP, PDF)
• IHF Rules of the Game, Indoor Handball (PDF)

Najczęściej zadawane pytania